Ilustracja 1. „Rola mediatora kulturowego nie sprowadza się jedynie do przekazywania treści. Obejmuje także otwartość na odmienne opinie i tworzenie bezpiecznej przestrzeni sprzyjającej dialogowi.” (Ilustracja wygenerowana przez AI)
W zgiełku nieporozumień często słuchamy po to, by odpowiedzieć, a nie po to, by zrozumieć. Istnieje jednak skuteczne narzędzie pozwalające rozładowywać napięcia – parafraza. Przyjrzyjmy się bliżej tej technice, która potrafi przekształcić dialog „głuchych” w konstruktywną wymianę zdań.
„To nie to miałem(-am) na myśli!” – każdy z nas kiedyś wypowiedział lub usłyszał te słowa. W projektach z zakresu mediacji międzykulturowej konflikty nie zawsze wynikają z głębokich różnic zdań. Często ich źródłem są nieporozumienia, odmienne style komunikacji lub poczucie wykluczenia. W sytuacjach stresowych czy konfliktowych nasz mózg zniekształca przekazywane komunikaty. Słowa stają się pociskami, a pierwotna intencja ginie we mgle emocji.
Wbrew powszechnemu przekonaniu parafraza nie polega na mechanicznym powtarzaniu cudzych słów niczym papuga. Jest to ćwiczenie wymagające dużej precyzji. Polega na ujęciu myśli rozmówcy własnymi słowami, przy jednoczesnym usunięciu z wypowiedzi elementów agresji czy konfrontacji. Dla mediatorów jest to jedno z podstawowych narzędzi służących tłumaczeniu znaczeń, łagodzeniu napięć oraz odbudowywaniu porozumienia między stronami.
Dlaczego jest to tak istotne w tym kontekście?
- Pomaga rozładować ładunek emocjonalny
W sytuacjach konfliktowych wypowiedzi często są nacechowane gniewem, frustracją lub lękiem. Mediator wysłuchuje tych emocji, jednak podczas parafrazowania stosuje swoisty filtr. Oddziela „ziarno” (rzeczywiste potrzeby i fakty) od „plew” (obelg, oskarżeń i uogólnień). Przedstawiając wypowiedź w bardziej klarownej formie, umożliwia rozmówcy usłyszenie własnych argumentów bez agresywnego tonu. Dzięki temu czuje się on zrozumiany, a druga strona może wreszcie skupić się na istocie przekazu, zamiast reagować na atak. Często prowadzi to do natychmiastowego przełomu w rozmowie.
- Tłumaczy „kody kulturowe” i niweluje bariery językowe
Mediacja międzykulturowa obejmuje zazwyczaj bardzo zróżnicowane grupy odbiorców: instytucje, artystów, mieszkańców, przedstawicieli mniejszości czy organizacje społeczne. Każda z tych grup posługuje się własnym językiem, odniesieniami i sposobem komunikacji. Słowo neutralne dla jednej osoby może zostać odebrane jako protekcjonalne przez inną – i odwrotnie. Parafrazując, mediator pełni rolę tłumacza znaczeń. Przekłada oczekiwania i intencje na język zrozumiały dla wszystkich uczestników dialogu, pomagając im mówić „tym samym językiem”.
- Potwierdza, że głos każdej strony został usłyszany
Jednym z fundamentów udanego projektu kulturalnego jest włączenie i uczestnictwo. Konflikty często pojawiają się wtedy, gdy osoba lub grupa ma poczucie, że jej głos, historia lub tożsamość są pomijane.
Sformułowanie takie jak: „Jeśli dobrze rozumiem, najważniejsze dla Pani/Pana jest to, że…” stanowi wyraźny sygnał aktywnego słuchania.
Takie uznanie perspektywy drugiej strony obniża poziom postawy obronnej. Gdy ludzie czują, że ich doświadczenia zostały dostrzeżone i potraktowane poważnie, są bardziej skłonni do ponownego podjęcia dialogu.
- Ułatwia obiektywizację sporu i wskazanie obszarów porozumienia
W samym środku konfliktu często wydaje się nam, że nie zgadzamy się ze sobą absolutnie we wszystkim.
Parafraza pomaga uporządkować sytuację.
- Oddziela rzeczywisty problem od emocji i potwierdza odczucia drugiej strony – pozwala odróżnić problem techniczny (np. harmonogram warsztatów) od problemu symbolicznego (np. poczucia braku szacunku). Poprzez parafrazę przekazujemy prosty komunikat: „Usłyszałem/am Cię.” Sam ten sygnał może znacząco obniżyć poziom stresu i napięcia.
- Uwypukla punkty wspólne – pokazuje, że pomimo różnic w sposobie przedstawiania sprawy obie strony często dążą do tego samego celu, na przykład do powodzenia projektu realizowanego na rzecz lokalnej społeczności.
- Porządkuje kolejne etapy rozmowy – pozwala na bieżąco potwierdzać uzgodnione kwestie i utrwalać osiągnięty postęp, dzięki czemu dyskusja staje się bardziej konstruktywna i skuteczna.
Jak ćwiczyć parafrazowanie?
Oto trzy rodzaje parafrazy, które warto wypróbować podczas najbliższego spotkania lub dyskusji:
Parafraza podsumowująca (porządkująca) – służy doprecyzowaniu i upewnieniu się, że dobrze rozumiemy rozmówcę:
„Podsumowując, Państwa dwa najważniejsze priorytety to dotrzymanie terminów oraz wysoka jakość końcowego rezultatu.”
Parafraza wyjaśniająca (pogłębiająca) – pomaga dotrzeć do przyczyn emocji lub stanowiska drugiej strony:
„Wygląda na to, że za tym zdenerwowaniem kryje się przede wszystkim duże zmęczenie związane z obciążeniem pracą.”
Parafraza odzwierciedlająca (empatyczna) – pokazuje, że dostrzegamy emocje i doświadczenia rozmówcy:
„Ma Pan/Pani poczucie, że próbował(a) już wszystkiego, ale bez oczekiwanych rezultatów.”
Schować ego do szafy
Największa trudność związana z parafrazowaniem nie ma charakteru technicznego, lecz psychologiczny. Skuteczne stosowanie tej techniki wymaga odłożenia na bok własnego ego. Trzeba zaakceptować, że przez chwilę nie będziemy wyrażać własnych opinii, oceniać ani udowadniać swojej racji.
Dopiero wtedy możliwe staje się odrodzenie prawdziwego dialogu. Stając się lustrem dla drugiej osoby, nie musimy się z nią zgadzać. Dajemy jej natomiast możliwość bycia wysłuchaną i zrozumianą. A właśnie od tego bardzo często zaczyna się proces uspokojenia emocji i budowania porozumienia.
Ilustracja 2. Mediacja kulturowa – tworzenie więzi, inspirowanie do poznawania odmiennych perspektyw oraz budowanie porozumienia między różnorodnymi grupami odbiorców
Rozwijaj uniwersalne kompetencje miękkie dzięki projektowi „Mediate Your Future”!
Projekt „Mediate Your Future” wykracza poza kształcenie zawodowych mediatorów. Jego celem jest upowszechnianie kultury mediacji w społeczeństwie obywatelskim. Uczestnicząc w programie szkoleniowym i korzystając z przygotowanych narzędzi, rozwiniesz również kompetencje transferowalne, które są wysoko cenione na współczesnym rynku pracy:
- Inteligencję emocjonalną – umiejętność rozpoznawania, rozumienia i akceptowania własnych emocji oraz emocji innych osób.
- Myślenie krytyczne – zdolność analizowania sytuacji z różnych perspektyw przed podjęciem decyzji lub działania.
- Przywództwo oparte na współpracy – umiejętność integrowania stron o odmiennych stanowiskach wokół wspólnego celu.
Chcesz rozwijać swoje kompetencje mediacyjne?
Wszystkie narzędzia, materiały edukacyjne i szkolenia dostępne są na portalu Mediate Your Future. Odkryj praktyczne rozwiązania, które pomogą Ci skuteczniej komunikować się, rozwiązywać konflikty i budować porozumienie w życiu zawodowym oraz społecznym.